چاپ
ارسال به دوست
نخستین ها قدیمی, نخستین ها
نخستين ها/ دكتر عباس خان ادهم (اعلم الملك) استاد بيماري هاي داخلي و اطفال
برگرفته از كتاب نخستين ها: دكتر ادهم تحصيلات مقدماتي و متوسطه را در مدرسه لقمانيه تبريز گذراند و جهت ادامه تحصيل راهي فرانسه شد. در سال 1288 شمسي از دانشكده پزشكي پاريس مفتخر به دريافت درجه دكتري، جايزه پايان نامه و مدال علمي شد. وي رياست اداره بهداري و فرهنگ آذربايجان را برعهده داشت. از اقدامات دكتر ادهم تاسيس دارالعجزه، كتابخانه و دارالتربيه تبريز، مدرسه متوسطه «محمديه» مدرسه صنايع مستظرفه و تاسيس بيمارستاني به نام «احمديه» بود. وي در سال 1313 همزمان با تدريس در دانشكده پزشكي به رياست بيمارستان رازي تهران منصوب شد. دكتر ادهم به عنوان وزير بهداري در دو كابينه عبدالحسين هژير و محمد ساعد مراغه اي انتخاب و به فعاليت پرداخت.

روابط عمومي دانشگاه در نظر دارد با هدف آشنايي بيشتر دانشگاهيان به خصوص دانشجويان گرامي با اساتيدي كه نقش برجسته اي در شكل گيري دپارتمانها و مجموعه هاي ارزشمند دانشگاه داشته اند، ستوني را تحت عنوان "نخستين ها" به اين امر اختصاص دهد. كتاب ارزشمند نخستين ها اثر استاد فقيد دكتر شمس شريعت تربقان در شروع منبع اوليه اين ستون خواهد بود ولي در ادامه به آن محدود نبوده و خوانندگان گرامي مي توانند شخصيت هاي برجسته مد نظر خود را به همراه معرفي زندگينامه و معرفي خدمات و آثار ايشان پيشنهاد دهند. هدف ديگر اين ستون ايجاد تعاملي دو سويه با خانواده بزرگ دانشگاه در درجه اول و تمامي ايرانيان در درجه بعد در جهت گردآوري آثار، اسناد، خاطرات و خدمات اين بزرگان است.
عباس ادهم فرزند زين العابدين خان لقمان الملك در سال 1264 شمسي (صفر 1303 قمري) در شهر تبريز به دنيا آمد. تحصيلات مقدماتي و متوسطه را در مدرسه لقمانيه تبريز گذراند و جهت ادامه تحصيل راهي فرانسه شد. در سال 1909 (1327 قمري) از فاكولته طبي (دانشكده پزشكي) پاريس مفتخر به دريافت درجه دكتري، جايزه پايان نامه و مدال علمي از همين دانشكده شد و پس از اتمام تحصيلات نمايندگي ايران در كنگره تعليمات عمومي بين المللي پاريس به وي واگذار شد. بعد از مراجعت به ايران به عنوان طبيب دربار انتخاب شد و بعد از آن به عضويت مجلس حفظ الصحه دولتي درآمد.
دكتر عباس ادهم در سال 1330 قمري با سمت رياست فرهنگ و بهداري به آذربايجان رفت و براي اولين بار نامه مصوب وزارت فرهنگ را در مدارس آن جا به جريان گذاشت و توانست سالي 23400 تومان كمك مالي از خزانه دولت جهت مدرسه «فيوضات» كه از بهترين مدارس آنجا بود برقرار نمايد. اين ماموريت به نسبت كوتاه بود؛ از اين رو مجبور شد پس از چند ماه به تهران باز گردد.
مدتي پس از آغاز جنگ جهاني اول در سال 1294 شمسي همراه وليعهد با عده اي از مامورين به آذربايجان اعزام شد. اين بار نيز دكتر ادهم با حفظ سمت پزشك مخصوص وليعهدي، رياست اداره بهداري و فرهنگ و اوقاف را برعهده داشت و با كمك فرهنگيان آذربايجان موفق به تاسيس اولين مدرسه متوسطه رسمي «محمديه» (فردوسي) شد و براي آموزش نقاشي و زبان فرانسه از مركز (تهران) معلمين مخصوص جلب و براي اولين بار امتحانات نهايي در دوره ابتدايي و متوسطه از آنجا صورت علمي به خود گرفت. وي همچنين با همكاري علاقمندان به فرهنگ، شوراي فرهنگي آذربايجان را در شهر تبريز تشكيل داد. 
از اقدامات ديگر وي تاسيس دارالعجزه، كتابخانه و دارالتربيه تبريز، مدرسه صنايع مستظرفه بود و در قسمت بهداري و بهداشت نيز بيمارستاني به نام «احمديه» ايجاد كرد و در اثناي جنگ جهاني اول كه بيماري وبا از قفقاز به آذربايجان سرايت كرد با اقدامات سريع و موثري از شيوع آن در شهر تبريز جلوگيري كرد و ماموريت وي تا سال 1298 شمسي ادامه داشت. در اين سال براي سرپرستي دانشكده پزشكي و بيمارستان دولتي به تهران فرا خوانده شد. علاوه بر آن متجاوز از بيست سال تدريس بيماريهاي داخلي و بيماريهاي باليني را در دانشكده پزشكي تهران و در بيمارستان هاي دولتي و غيره به عهده داشت. در اين زمان وي برنامه هاي تحصيلي را به نحوي تنظيم كرده بود كه محصلين طب مي بايست در جلسات دروس شفاهي و استفاده از تعليمات باليني حضور داشته باشند. امتحاناتي هم براي تكميل معلومات معاونين بخش، تعيين پزشك نگهبان و دانشجويان طب در بيمارستان برقرار و عملي كرد.
در 24 خرداد 1313 شمسي يك مريضخانه صد تختخوابي به نام بيمارستان رازي در تهران افتتاح شد و دكتر ادهم علاوه بر تدريس بيماري هاي دروني در مدرسه طب دانشكده پزشكي، رياست بيمارستان رازي را تا سال 1318 شمسي به عهده گرفت ولي بعد از آن به تدريج از كارهاي دولتي كناره گيري كرد.
تاريخچه بيمارستان رازي:
در اواخر سال 1312 شمسي در مقابل ازدياد نفوس تهران و احتياج مبرم به موسسات درماني مقرر شد بيمارستان جديدي ايجاد شود. دكتر عباس ادهم (اعلم الملك) مامور انجام اين امر شده پس از تهيه مقدمات كار و وسايل لازم بيمارستان اندروني عمارت مرحوم ميرزا عباس خان قوام الدوله را كه در خيابان شاهپور واقع و محل وسيعي بود اجاره كردند. اين عمارت چون مدخل مناسبي به خيابان نداشت و دولت نمي توانست بدون تشريفات قانوني مخارجي در آن محل بنمايد، شخصاً عمارت مجاور را از مرحوم سراج الدوله بهزادي خريده ضميمه بيمارستان كردند به طوري كه راه ورودي مناسب براي آن تهيه شد. در خرداد ماه 1313 بيمارستان مذكور كه به نام بيمارستان رازي موسوم بود با حضور هيئت دولت گشايش يافت و رياست آن به عهده دكتر اعلم الملك محول شد.
در سال 1315 باغ مرحوم حاجي محتشم السلطنه اسفندياري به مبلغ 000/520 ريال خريداري و در همان سال بيمارستان رازي به اين باغ منتقل شد.
در محل جديد تعميرات و اصلاحات لازم به عمل آمد و براي بخش جراحي و درمانگاه ها ساختمان هاي مناسب بنا شد. تشكيلات بيمارستان در اين تاريخ عبارت بوده است از:
قسمت بيماريهاي دروني، جراحي و بيماريهاي زنان و بيماري هاي ميز راه، بيماريهاي گندزا، بيماري هاي پوست و آميزشي و درمانگاه هاي مربوط و آزمايشگاه و داروخانه.
در سال 1319 بيمارستان رازي ضميمه دانشكده پزشكي شد.
كارمندان فني بيمارستان از بدو تاسيس تا زمان الحاق به دانشكده عبارت بودند از:
دكتر عباس ادهم (اعلم الملك) رييس بيمارستان و رييس قسمت بيماريهاي دروني، دكتر ناصر مالك معاون قسمت بيماريهاي دروني، دكتر آهي رييس و دكتر محمود نجم آبادي معاون قسمت جراحي، دكتر اقبال رييس قسمت بيماريهاي گندزا دكتر چهرازي رييس قسمت بيماريهاي اعصاب، دكتر اخوي رييس قسمت بيماريهاي زنان، دكتر شريف رييس قسمت چشم پزشكي، دكتر پزشكان رييس قسمت بيماريهاي ميزه راه، دكتر طيبي رييس پلي كلينيك طبي، دكتر علوي رييس پلي كلينيك جراحي، دكتر كشاورز و دكتر ابوالقاسم نفيسي به نوبت رييس درمانگاه كودكان، دكتر آژير رييس آزمايشگاه، خانم دكتر اغانيا رييس درمانگاه پوست و زنان.
دكتر عزيزي در سال 1317 به معاونت بيمارستان و قسمت بيماريهاي دروني منصوب شد. در سال 1318 آقاي دكتر آذر به رياست بيمارستان منصوب شد.
بيمارستان رازي قبل از تشكيلات جديد دانشكده نيز براي تعليمات باليني دانشجويان دانشكده مورد استفاده بود و عده اي انترن و اكسترن در بخشهاي مختلف آن انجام وظيفه مي كردند. هر هفته كنفرانسهاي علمي توسط آقاي دكتر اعلم الملك و ساير پزشكان بيمارستان و متخصصين خارج بيمارستان براي دانشجويان تشكيل مي شد.
به علاوه درباره بيماريهاي مختلف بررسي هاي دقيق به عمل آمد. از جمله در خصوص تب مالت و بيماريهاي جذام و هاري در ايران مطالعات قابل ملاحظه اي انجام يافت.
در بيمارستان رازي پس از الحاق به دانشكده بخشها و درمانگاه هاي جديد (بخش و درمانگاه بيماريهاي كودكان؛ بخش بيماريهاي پوست و آميزشي؛ درمانگاه راديولوژي؛ درمانگاه مسمومين؛ درمانگاه بيماريهاي زنان) داير شد و بخش جراحي توسعه يافت و ساختمان آن تكميل شد.
رديف جلو از راست به چپ: دكتر محمود نجم آبادي، دكتر طيبي، دكتر ناصر مالك، دكتر اعلم الملك، دكتر آهي، دكتر اقبال، دكتر پزشكان، دكتر اخوي، دكتر عزيزي
در سال 1322 شمسي با كمك جمعي، انجمن مبارزه با ترياك و الكل را تشكيل داد تا اين كه در 23 تير 1325 شمسي به تصويب هيئت وزيران و سپس لايحه منع كشت خشخاش و استعمال ترياك و مشتقات آن از اول آبان 1334 به تصويب مجلس سنا رسيده شد. در 7 آبان 1334 شمسي مجلس شوراي ملي نيز آن را به تصويب رساند.
دكتر عباس ادهم از اول تير ماه سال 1327 شمسي تا 25 آبان 1327 شمسي به عنوان وزير بهداري در كابينه عبدالحسين هژير تعيين شد و پس از آن نيز در سال 1328 شمسي در ترميم كابينه محمد ساعد مراغه اي حضور داشت و به سمت وزير بهداري ابقا شد. در ادامه فعاليت هاي سياسي خود، دكتر ادهم از 24 فروردين ماه 1336 تا 25 اسفند 1338 سناتور انتخابي تبريز در دوره دوم مجلس سنا شد. علاوه بر مشاغلي كه برشمرديم وي رياست جمعيت آذربايجاني هاي مقيم مركز و عضويت هيئت مديره جمعيت شير و خورشيد را عهده دار بود.
دكتر ادهم (اعلم الملك) از جمله پزشكاني بود كه به طور فعالانه در تمام اموري كه در ارتباط با بهداشت و آموزش پزشكي بود فعالانه شركت مي كرد. صرف نظر از تدريس و يا ساختن بيمارستان وزيري و ساير مشاغلي كه شرح داده شد وي در مسايل مهم ديگري نيز شركت داشت كه از آن جمله:
1) در نامه اعتراضيه اي كه جمعي از پزشكان تحصيل كرده نوشته و درباره دخالت عده زيادي به عنوان طبابت در نقاط مختلف مملكت به انواع و اقسام وسايل متوسل مي شوند توضيحات مفصلي داده اند دكتر ادهم در زمره اعتراض كنندگان است. اين نامه به  احتمال زياد در سالهاي 1311 يا 1312 نوشته شده است.
2) در اعلاني كه در جلد اول تاريخ طب و طبابت در ايران چاپ شده است نشان مي دهد كه دكتر اعلم الملك با برادرش دكتر لقمان الدوله در مطبشان جلسات درس خصوصي مجاني مي داده اند. عين متن اعلان به شرح زير است:
اعلان مجلس درس طبي مجاني
در مطب و كلينيك دكتر لقمان الدوله و دكتر اعلم الملك واقع در خيابان چراغ برق (روبروي كوچه مرحوم ميرزا محمود وزير) مجلس درس طبي مجاني از دو ماه قبل برقرار است و عده اي از اطباي اين شهر حضور دارند.
محض خدمت به معارف و براي اطلاع ساير همكاران عزيز اعلام مي شود: دكتر لقمان الدوله و دكتر حكيم الدوله و دكتر اعلم الملك پسران جناب لقمان الممالك هر سه اطباي مدرسه طبي پاريس و صاحب ديپلم رسمي فرانسه و نايب معلمين مريضخانه هاي دولتي پاريس هفته اي سه روز بعد از ظهر روزهاي يكشنبه، سه شنبه، پنج شنبه، درخصوص: تشريح و فيزيولوژي و امراض داخلي و امراض جراحي مذاكره و تدريس مي نمايند و در باب ساير شعبات طبيه:‌(فيزيك، شيمي، تشريح ميكروسكوپي،كحالي و قابلگي و غيره) نيز تدريس خواهد شد. اسامي طالبين همه روزه صبح در مطب مذكور يا در مطب دكتر حكيم الدوله (خيابان چراغ برق، نمره 17) ثبت مي شود. 
3) گزارشي درباره دندانسازها و آنها كه امتحان داده اند در جلد اول كتاب تاريخ طب و طبابت هست كه نشان مي دهد دكتر اعلم الملك در سالهاي 1302 و پس از آن در زمره امتحان كنندگان از كساني بوده است كه از مدعيان دندان پزشك بدون گواهينامه امتحان مي كرده است.
4) در سال 1298 در غياب برادرش دكتر لقمان الدوله وظايف تدريسي وي را انجام مي داده است البته همانطور كه در قبل نوشته شد در سالهاي 1308 معلم امراض داخلي و متصدي كلينيك امراض داخلي و اطفال بوده است.
5) در سال 1306كميسيوني از پزشكان برجسته و سرشناس اداره كل صحيه مملكتي تشكيل مي شود و براي جلوگيري از تيفوئيد پيشنهاد لوله كشي شهر تهران را مي نمايد كه دكتر اعلم الملك از جمله اعضاي اين كميسيون است.
6) گزارشي در ارتباط با قرنطينه وجود دارد كه در آن دكتر ملك زاده و دكتر اعلم الملك درباره امور قرنطينه و حيف و ميل شدن وجوه بلدي در منطقه كرمانشاه به خصوص قصر مورد بحث است.
7) گزارش مفصل و چند صفحه اي در كتاب تاريخ طب و طبابت وجود دارد كه موضوع آن گزارش ماموريت سه نفر از پزشكان يعني دكتر سيد حسين افصل الدوله و دكتر عباس ادهم و دكتر مهدي ملك زاده است كه در ارتباط با ماموريتشان به مناطق غرب ايران و بعضي شهرهاي ديگر از جمله قزوين است كه نشان مي دهد با چه دقتي وظايف خود را انجام داده اند و پيشنهادهاي سازنده اي داده اند. اين ماموريت به احتمال زياد در همان سالهاي 1306 و يا كمي بعد بوده است در اينجا قسمت پاياني اين گزارش كه در ارتباط با شهر قزوين است نقل مي شود: روز 22 در قزوين قبل از ظهر مريضخانه اميني را معاينه با وجود موقعيت مطلوب مريضخانه و داشتن وسعت كافي در بهترين نقطه شهر متاسفانه به واسطه فقدان بودجه كافي و عدم توجه و نداشتن اتاق عمل چنانچه بايد مورد استفاده نيست. فعلا داراي چهار تختخواب است كه سه نفر مريض 3 تخت را اشغال و امراض آنها عبارت است از مالاريا، باد سرخ و سفليس بود ممكن است با توجه و بودجه كافي اين مريضخانه قسمت عمده احتياجات اهالي بي بضاعت شهر قزوين را تكاپويي نمايد موافق تحقيقاتي كه از طبيب صحي به عمل آمد در اين شهر نيز مثل ساير نقاطي كه معاينه شده بود ذوسنطاريا و كلرين به خصوص در اطفال شيوع تامي دارد و عده مبتلايان مرض سل روز به روز در تزايد است، به طوري كه درصد نفر 15 الي20 مبتلاي بدين مرض خطيراند مسئله جالب توجه اين است كه به واسطه كم آبي معمولي در سنوات قبل و فوق العاده امسال اهالي از اين حيث در زحمت هستند و چون جلگه قزوين محل وزش بادهاي شديدي است بي آبي سبب شده است كه آب پاشي در معابر نشده و گرد و خاك فوق العاده سبب توليد امراض چشم و غيره مي شود. به طور اختصار مي توان عرض كرد كه صحيه واقعي در غرب و ولايت قزوين فعلاً وجود خارجي نداشته و اول اقدام موثر اصلاح آب شرب اهالي و بعد توجه مخصوص به ساير موسسات بلدي و صحي است زيرا كه با وضع فعلي مجاري آبها و آلوده بودن رودخانه ها هم اقدام سطحي غيرمكفي و نقش بر آب است و براي حفظ مملكت در استيلاي امراض ساريه يگانه راه تاسيس قرانطين مكمل به اسلوب صحي امروزه است.
دكتر سيد حسين افضل الدوله- دكتر عبادس ادهم- مهدي ملك زاده
سرانجام دكتر عباس ادهم پس از چندين سال فعاليت علمي و سياسي در سال 1348 شمسي دارفاني را وداع گفت.

 چنانچه خوانندگان گرامي از اين استاد خاطرات، اسناد، تصاوير و يا اطلاعات ديگري در اختيار دارند در صورت امكان آن را در اختيار واحد روابط عمومي دانشگاه به آدرس Nokhostinha@tum.ac.ir و يا آدرس پستي: بلوار كشاورز – خيابان فلسطين- خيابان دمشق- پلاك 21– طبقه اول- روابط عمومي دانشگاه علوم پزشكي تهران ارسال فرمايند.

برگرفته از كتاب نخستين ها نوشته استاد فقيد دكتر شمس شريعت تربقان
تنظيم : محبوبه بهلولي

 

٠٠:٠٠ - شنبه ٢٦ آبان ١٣٩٣ / کد خبر: ٤٨٢٧٨ / تعداد بازدید: 1765
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




سامانه نظرسنجی و افکار سنجی
اقدام روابط عمومی در انتشار تاریخ شفاهی دانشگاه در قالب مصاحبه های هفتگی با اساتید ، در سایت دانشگاه را چگونه ارزیابی می کنید؟

خیلی خوب
خوب
متوسط
بد
خیلی بد