تلویزیون اینترنتی دانشگاه علوم پزشکی تهران

چالش‌های دسترسی به خدمات توانبخشی در دوران جنگ و پساجنگ

دکتر سید احمدرضا خاتون آبادی رئیس دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در مصاحبه‌ای با برنامه پیرامون سلامتی از تلویزیون اینترنتی دانشگاه، به بررسی چالش‌های ساختاری خدمات توانبخشی در ایران، به‌ویژه در دوران جنگ و پس از آن پرداخت و بر لزوم بازتعریف جایگاه این حوزه در نظام سلامت تأکید کرد.

بحران مدیریت: نبود متولی واحد
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر خاتون‌آبادی با انتقاد از پراکندگی مسئولیت‌های توانبخشی میان سازمان‌هایی مانند بهزیستی، وزارت بهداشت، هلال‌احمر و آموزش و پرورش، گفت:بزرگ‌ترین مسئله در حوزه توانبخشی، چه قبل از جنگ، چه در طول جنگ و چه پس از جنگ، بحث دسترسی به خدمات توانبخشی است.
 وی افزود: این عدم تمرکز، به ‌ویژه در شرایط بحرانی، باعث ناکارآمدی سیستم و محرومیت نیازمندان واقعی از خدمات حیاتی می‌شود.

توانبخشی هرگز اولویت نبوده است 
 رئیس دانشکده توانبخشی با اشاره به نادیده گرفته شدن توانبخشی در اولویت‌بندی‌های درمانی تأکید کرد :  معمولاً توانبخشی به عنوان اولویت شناخته نمی‌شود، در صورتی که اگر کیفیت زندگی را مبنا قرار دهیم، باید به اولویت اصلی تبدیل شود.
 به گفته وی، در جنگ‌ها معمولاً منابع به سمت اورژانس و جراحی سوق داده می‌شود و خدمات توانبخشی به حاشیه رانده می‌شود؛ در نتیجه آسیب‌دیدگان پس از ترخیص از مراحل حاد، در بازگشت به زندگی عادی با موانع جدی روبه‌رو می‌شوند.

اطلاع‌رسانی اندک؛ آگاهی کمتر
دکتر خاتون‌آبادی با گلایه از کمبود شدید اطلاع‌رسانی در حوزه توانبخشی بیان کردما یکی از چیزهایی که باید در نظر بگیریم، اطلاع‌رسانی است؛ اما در حوزه توانبخشی بسیار بسیار کم داریم.
وی عدم آگاهی خانواده‌ها و حتی برخی متخصصان را از اهمیت فرآیند توانبخشی، یکی از عوامل اصلی کاهش ارجاعات و پایین آمدن اولویت این حوزه دانست.

وقفه در خدمات؛ قاتل کیفیت زندگی
به گفته این متخصص، فرآیند توانبخشی ذاتاً بلندمدت است و هرگونه وقفه در آن، اثربخشی کلی را کاهش می‌دهد چون فرآیند توانبخشی طولانی‌مدت است، وقفه بین خدمات باعث می‌شود آنچه پیش از آن به دست آمده، از دست برود و کیفیت زندگی آسیب ببیند. در شرایط بحرانی مانند جنگ، تخریب مراکز، جابه‌جایی جمعیت و کمبود نیروی متخصص این وقفه‌ها را تشدید می‌کند.

هزینه‌های سنگین بدون پوشش بیمه‌ای
 یکی دیگر از موانع اساسی، نبود پوشش بیمه‌ای جامع است. دکتر خاتون‌آبادی توضیح داد: توانبخشی معمولاً تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرد، چون فرآیند طولانی‌مدتی است. این مسئله، بار مالی سنگینی بر دوش خانواده‌های آسیب‌دیده، به‌ویژه در جوامع جنگ‌زده، تحمیل می‌کند و بسیاری را ناچار به ترک درمان می‌کند.

رسانه ملی غایب بزرگ
 رئیس دانشکده توانبخشی به کمبود شدید محتوای رسانه‌ای در این حوزه اشاره کرد و گفتدر طول بیست‌وچهار ساعت، یک آگهی یا اطلاعیه مرتبط با توانبخشی در صداوسیما نداریم تا آگاهی مردم را افزایش دهد. همچنین دسترسی فیزیکی دشوار به مراکز توانبخشی، به دلیل فاصله زیاد، نبود حمل‌ونقل مناسب برای افراد دارای معلولیت و قرارگیری مراکز در مکان‌های نامناسب، چالش دیگری است که وی به آن اشاره کرد.

راهکار مؤثر: توانبخشی مجازی

دکتر خاتون‌آبادی، توسعه خدمات توانبخشی به صورت مجازی را یک راهکار کلیدی دانست:  خدمات توانبخشی را می‌توانیم به صورت مجازی اجرا کنیم. پایه‌های آن پیش از جنگ گذاشته شد، اما متأسفانه وقفه افتاد.
وی افزود: بیماران سالمندی به‌ویژه می‌توانند فوق‌العاده از خدمات مجازی استفاده کنند؛ در خانه بنشینند و به راحتی توانبخشی دریافت کنند، که این موضوع کیفیت زندگی را به شدت بهبود می‌بخشد.
دکتر خاتون‌آبادی در پایان بر ضرورت توجه ویژه به توانبخشی، رفع موانع دسترسی، افزایش اطلاع‌رسانی، پوشش بیمه‌ای جامع و بهره‌گیری از خدمات مجازی تأکید کرد.

تدوین گر
مهدی  گلپایگانی (سردبیر)
تهیه کننده:

مهدی گلپایگانی (سردبیر)