روایت دستاوردهای بهداشت در جنوب تهران؛ از پوشش ۱۰۰ درصدی غربالگری کودکان تا ۱۸ میلیون خدمت سلامت در مراکز بهداشتی دانشگاه

دکتر علیرضا اولیایی‌منش، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، در نشست خبری هفته سلامت که روز ۲۶ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ در سالن حکیم ستاد مرکزی دانشگاه برگزار شد، با قدردانی از همراهی اصحاب رسانه و تأکید بر نقش رسانه‌ها در افزایش تاب‌آوری و امیدآفرینی در جامعه، اظهار کرد: حوزه بهداشت کشور یا همان خدمات مراقبت‌های اولیه سلامت (Primary Health Care)، یکی از موفق‌ترین و الگوترین بخش‌های نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود که در بسیاری از مجامع بین‌المللی از آن به‌عنوان یک الگوی موفق یاد می‌شود.
وی افزود: شبکه بهداشت کشور، شبکه‌ای گسترده، عادلانه و اثربخش است که از ابتدای انقلاب اسلامی شکل گرفته و توانسته شاخص‌های سلامت را به شکل چشمگیری ارتقا دهد. به عنوان نمونه، شاخص مرگ‌ومیر مادران باردار از حدود ۲۵۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده در ابتدای انقلاب، در سال گذشته به ۲۳ مورد کاهش یافته است؛ شاخصی که در دانشگاه علوم پزشکی تهران معمولاً از میانگین کشوری نیز وضعیت مطلوب‌تری دارد.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: همچنین میزان مرگ‌ومیر کودکان زیر پنج سال که در ابتدای انقلاب حدود ۱۵۰ مورد در هزار کودک بود، اکنون در سطح کشور به ۱۴ مورد رسیده و این شاخص در دانشگاه علوم پزشکی تهران کمتر از ۱۰ مورد است. این موفقیت‌ها در سایه ارتقای رفاه عمومی و عملکرد مؤثر نظام سلامت حاصل شده است.
وی با اشاره به گستره جمعیتی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: این دانشگاه به‌صورت رسمی حدود سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر و به‌صورت غیررسمی حدود سه میلیون و ۵۰۰ هزار نفر از جمعیت استان تهران را تحت پوشش دارد که بخش قابل توجهی از آن در مناطق کمتر برخوردار جنوب تهران، شهرستان ری و اسلامشهر ساکن هستند.
اولیایی‌منش با بیان اینکه از جمعیت تحت پوشش دانشگاه، حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در محلات محروم زندگی می‌کنند، تصریح کرد: بیش از ۵۰ درصد جمعیت تحت پوشش دانشگاه در مناطق محروم سکونت دارند و اگرچه این موضوع شرایط ارائه خدمات را دشوارتر می‌کند، اما آن را فرصتی ارزشمند برای خدمت‌رسانی می‌دانیم.
وی با اشاره به ظرفیت‌های بهداشتی دانشگاه اظهار کرد: دانشگاه علوم پزشکی تهران دارای ۳۱۷ واحد بهداشتی شامل حدود ۷۵ مرکز جامع خدمات سلامت، نزدیک به ۲۰۰ پایگاه سلامت شهری و حدود ۴۵ خانه بهداشت است و نزدیک به ۲ هزار و ۵۰۰ نیروی انسانی رسمی، پیمانی، قراردادی، شرکتی و برون‌سپاری در این مجموعه فعالیت می‌کنند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه سالانه حدود سه میلیون مراجعه به مراکز بهداشتی دانشگاه انجام می‌شود، گفت: در سال‌های گذشته حدود ۱۵ میلیون خدمت بهداشتی و در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۸ میلیون خدمت به مراجعان ارائه شده است؛ به عبارتی هر مراجعه‌کننده به‌طور میانگین شش خدمت بهداشتی دریافت کرده است.
وی افزود: از جمعیت تحت پوشش، حدود دو میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در سامانه یکپارچه بهداشت ثبت شده‌اند و تمامی خدمات مراقبتی و بهداشتی آنان به‌صورت منظم ارائه می‌شود.
دکتر اولیایی‌منش با اشاره به تنوع خدمات بهداشتی دانشگاه اظهار کرد: خدمات دندانپزشکی، پزشکی عمومی و در برخی حوزه‌ها خدمات تخصصی نیز ارائه می‌شود. در همین راستا، هفت مرکز روانپزشکی «سراج» در تهران، ری و اسلامشهر فعال است که روانپزشکان در آن‌ها مستقر هستند. همچنین مراکز تکامل ابتدای کودکی با حضور متخصصان اطفال راه‌اندازی شده است.
وی از فعالیت بیش از ۲۰۰ هزار سفیر سلامت خبر داد و گفت: این سفیران که عمدتاً مادران خانواده‌ها هستند، نقش مهمی در انتقال پیام‌های بهداشتی و ارتقای سواد سلامت خانوارها ایفا می‌کنند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران در تشریح شاخص‌های پوشش خدمات بهداشتی بیان کرد: پوشش واکسیناسیون کودکان زیر پنج سال تقریباً ۱۰۰ درصد، پوشش کنترل فشار خون ۷۸ درصد، پوشش دیابت حدود ۴۰ درصد، پوشش غربالگری بیماری‌های متابولیک کودکان 88 درصد و پوشش غربالگری کم‌شنوایی کودکان حدود 100 درصد است. البته بخشی از خدمات دیابت و فشار خون نیز در بخش خصوصی دریافت می‌شود.
وی با اشاره به عملکرد حوزه بهداشت در شرایط بحرانی اظهار کرد: در جریان جنگ تحمیلی ۴۰ روزه، حدود ۲۰۰ هزار مراجعه به مراکز بهداشتی دانشگاه ثبت شد. همچنین تعطیلات نوروز امسال نخستین سالی بود که هیچ‌یک از مراکز بهداشتی دانشگاه تعطیل نشدند و میزان مراجعات نسبت به نوروز سال گذشته تقریباً دو برابر افزایش یافت.
دکتر اولیایی‌منش افزود: در همین بازه زمانی 40 روزه، بیش از ۱۵ هزار بازدید از مراکز تهیه و عرضه مواد غذایی، رستوران‌ها و مراکز مرتبط انجام شد، ۱۹ هزار واکسن تزریق و ۲۰ هزار ویزیت پزشک عمومی و 15 هزار بازدید نظارتی بهداشت محیط و 2400 بازدید نظارتی بهداشت حرفه ای ارائه شد که همگی نشان‌دهنده تلاش شبانه‌روزی و فداکاری کارکنان نظام سلامت است.

وی همچنین از پوشش نظارتی گسترده حوزه بهداشت خبر داد و گفت: حدود ۳۸ هزار واحد صنفی و حرفه‌ای و ۳۵ هزار واحد کارگاهی تحت پوشش دانشگاه قرار دارند که به‌صورت مستمر تحت بازدیدهای بهداشت محیط و حرفه‌ای قرار می‌گیرند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره شاخص‌های غربالگری سلامت دانش آموزان و سلامت روان تصریح کرد: پوشش معاینات دهان و دندان دانش‌آموزان و مادران باردار به‌ترتیب ۸۷ و ۸۶ درصد، پوشش غربالگری سلامت روان ۸۳ درصد و غربالگری تکامل کودکان ۸۱ درصد است که نسبت به سال‌های گذشته از ۶۵ درصد به 81 درصد بهبود یافته است.
وی ادامه داد: در دوران جنگ تحمیلی، حدود دو هزار و ۱۰۰ تماس و مشاوره سلامت روان در دانشگاه انجام شد که توانست بخشی از نیازهای روانی جامعه را پوشش دهد.
دکتر اولیایی‌منش در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات نوین دانشگاه اشاره کرد و گفت: پس از جنگ ۱۲ روزه، پنج کارگروه تخصصی در حوزه‌های زیرساخت، سلامت روان، بسته‌های خدماتی، فناوری اطلاعات و رسانه تشکیل شد تا آمادگی لازم برای مدیریت بحران‌های احتمالی آینده ایجاد شود و باعث آمادگی برای جنگ 12 روزه شد.
وی از افتتاح ۹ واحد بهداشتی جدید در دانشگاه علوم پزشکی تهران همزمان با افتتاح ۱۶۰ واحد بهداشتی و درمانی کشور توسط وزیر بهداشت خبر داد و افزود: این مراکز در شهرستان‌های ری و  جنوب تهران و اسلامشهر راه‌اندازی شده‌اند و موجب کاهش مراکز استیجاری و توسعه زیرساخت‌های ملکی شده‌اند؛ به‌طوری که سهم مراکز استیجاری بهداشتی دانشگاه از ۸۳ درصد در ابتدای دولت شهید رئیسی به ۵۵ درصد کاهش یافته است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اقدامات ملی و نوآورانه دانشگاه اظهار کرد: تدوین راهنمای مدیریت عوامل اجتماعی تهدیدکننده سلامت، تدوین کتاب شاخص‌های سلامت کشور، شکل‌گیری نخستین مجمع خیرین بهداشت و جذب سالانه حدود ۴۰ میلیارد تومان اعتبار از خیرین برای حوزه بهداشت از جمله این اقدامات است.
وی همچنین از فراهم شدن زیرساخت‌های مشاوره آنلاین، نوبت‌دهی هوشمند، اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع خبر داد و گفت: با راه‌اندازی بیمارستان اسلامشهر، این برنامه‌ها وارد مرحله اجرایی خواهد شد.
دکتر اولیایی‌منش با بیان اینکه ۱۶ مرکز جامع خدمات سلامت در حال تبدیل به مراکز آموزشی استاندارد هستند، که در نوع خود کم نظیر است افزود: دانشگاه علوم پزشکی تهران در راه‌اندازی مراکز «سراج» خدمات سلامت روان و همچنین کسب رتبه نخست استانی در قرارگاه جوانی جمعیت پیشگام بوده است.
وی خاطرنشان کرد: طی دو سال اخیر سه مرکز تکامل ابتدایی کودکی، ۲۰ مرکز مشاوره شیردهی و سه مرکز پیشگیری تخصصی راه‌اندازی شده و امیدواریم بتوانیم این خدمات گسترده را به‌صورت مستمر ادامه داده و گامی مؤثر در ارتقای سلامت مردم برداریم.

دکتر نجمه‌الملوک امینی، رئیس گروه آموزش و ارتقای سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران، بر نقش رسانه‌ها در ترویج فرهنگ سلامت تأکید کرد. وی «سامانه شهاب» را یک بستر آموزش از راه دور رایگان برای خانواده‌ها معرفی کرد و از رسانه‌ها خواست آن را ترویج دهند. همچنین به «شبکه اجتماعی سفیران سلامت تهران» اشاره کرد که دوره‌های آموزشی مانند «خودمراقبتی در بحران و جنگ» را ارائه می‌دهد. دکتر امینی خبرنگاران حوزه سلامت را به عضویت در این شبکه دعوت کرد و خواستار دریافت پیشنهادات آن‌ها برای بهبود فعالیت‌ها شد. وی بر اهمیت تعامل رسانه‌ها و نظام سلامت برای نهادینه‌سازی فرهنگ سلامت و آمادگی در بحران تأکید کرد.