تلوزیون اینترنتی دانشگاه علوم پزشکی تهران

بررسی چگونگی معرفی فهرست پژوهشگران پراستناد برتر کلاریویت در گفت‌وگوی ویژه با مسئول رتبه‌بندی دانشگاه علوم پزشکی تهران

دکتر مریم درخشان مسئول رتبه‌بندی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: فهرست پژوهشگران پراستناد برتر کلاریویت (Highly Cited Researchers)، یکی از معتبرترین فهرست‌های بین‌المللی در شناسایی پژوهشگران اثرگذار جهان است که بر اساس میزان تأثیرگذاری و استناد به تولیدات علمی، هر ساله منتشر می‌شود.

مسئول رتبه‌بندی دانشگاه علوم پزشکی تهران با تشریح تفاوت بین فهرست‌های‌ پژوهشگران پراستناد برتر کلاریویت، دانشمندان 1 درصد برتر ISC وهمچنین 1 درصد برتر پژوهشگران پراستناد ESI  وزارت بهداشت، تأکید کرد: اختلاف آمارهای منتشرشده در مؤسسات مختلف، ناشی از تفاوت در شاخص‌ها، روش‌شناسی و نظام‌ ارزیابی است و حضور در فهرست پژوهشگران پراستناد کلاریویت، فراتر از کسب استناد بالا بلکه نشان‌دهنده اثرگذاری پایدار و مرجعیت علمی در عرصه بین‌المللی است. در سال‌های اخیر، انتشار فهرست پژوهشگران پراستناد برتر، مورد توجه دانشگاه‌ها، مراکز علمی و رسانه‌های تخصصی قرار گرفته است؛ اما تفاوت قابل توجه آمارهای اعلام‌شده مؤسسات داخلی و بین‌المللی، پرسش‌هایی درباره اعتبار و معیارهای این رتبه‌بندی‌ها ایجاد کرده است.
دکتر مریم درخشان، در گفت‌وگو با تلویزیون اینترنتی دانشگاه، با تبیین تفاوت این نظام‌ ارزیابی گفت: فهرست Highly Cited Researchers کلاریویت یکی از معتبرترین فهرست‌های جهانی نخبگان علمی است که پژوهشگران را پس از غربالگری‌های متعدد و ارزیابی تأثیرگذاری پایدار پژوهش‌هایشان به عبارتی تداوم اثرگذاری علمی در سطح بین‌المللی انتخاب می‌کند و فقط صرفاً بر مبنای قرار گرفتن در یک درصد برتر نیست. به همین دلیل تعداد افراد حاضر در این فهرست بسیار محدودتر از فهرست های دیگر است و حضور در آن نشان‌دهنده جایگاه برجسته علمی در مقیاس جهانی است. معیار انتخاب پژوهشگران در این فهرست، تعداد استنادهای صورت گرفته به تولیدات علمی آنها است. بر اساس آخرین ویرایش این فهرست از ایران فقط 3 پژوهشگر  که یکی از این پژوهشگران متعلق به دانشگاه علوم پزشکی تهران است معرفی شدند. پژوهشگرانی که توانسته اند بر اساس فعالیت پژوهشی و تحقیقاتی خود در 10 سال اخیر به بالاترین سطح اعتبار بین المللی دست یابند در این فهرست در زمره پژوهشگران پراستناد یک درصد  برتر جهان قرار می‌گیرند.    
در همین راستا بر اساس آخرین ویرایش«مؤسسه استنادی علوم و پایش علم و فناوری  ISCتعداد پژوهشگران پراستناد یک درصد برتر کشور را 1142  و وزارت بهداشت نیز 521 نفر اعلام کرده، این در حالی است که طبق اعلام پایگاه کلاریویت آنالیتیکس در سال 2025، پژوهشگران پر استناد ایران 3 نفر هستند. این تفاوت، به دلیل آن است کهISC  و وزارت بهداشت بر مبنای روش‌ها و محاسبات خود، به این نتیجه دست یافتند و البته این مانعی ندارد. اما مطمئناً ISC انتظار ندارد که این نتیجه به عنوان نتیجۀ کلاریویت آنالیتیکس در نظر گرفته شود.
 وی افزود: تفاوت در شاخص‌ها، معیارهای ارزیابی، بازه زمانی و شیوه تحلیل داده‌ها موجب می‌شود نتایج این فهرست‌ها با یکدیگر یکسان نباشد و تعداد پژوهشگران معرفی‌شده در هر یک متفاوت باشد.
دکتر درخشان با تأکید بر جایگاه ویژه فهرست کلاریویت اظهار داشت: این فهرست یکی از معتبرترین نظام‌های شناسایی نخبگان علمی در جهان است که پژوهشگران را پس از ارزیابی‌های چندمرحله‌ای و با تمرکز بر اثرگذاری مستمر و پایدار علمی در سطح بین‌المللی انتخاب می‌کند؛ به همین دلیل، تعداد افراد حاضر در این فهرست همواره محدودتر از سایر فهرست‌های مشابه است.
وی خاطرنشان کرد: قرار گرفتن در فهرست کلاریویت صرفاً به معنای دریافت استنادهای بالا نیست، بلکه نشان می‌دهد پژوهشگر توانسته در طول سال‌های پیاپی جایگاه علمی ممتاز و اثرگذاری بین‌المللی خود را حفظ کند؛ موضوعی که این فهرست را به یکی از معتبرترین شاخص‌های مرجعیت علمی پژوهشگران، دانشگاه‌ها و کشورها تبدیل کرده است.
مسئول رتبه‌بندی دانشگاه علوم پزشکی تهران، شاخص‌های معتبر علم‌سنجی را از ابزارهای مهم سیاست‌گذاری در حوزه علم و فناوری دانست و گفت: این شاخص‌ها امکان ارزیابی جایگاه علمی کشورها، شناسایی نقاط قوت و ضعف و تدوین سیاست‌های مؤثر برای توسعه پژوهش را فراهم می‌کنند.
وی همچنین با تأکید بر ضرورت تحلیل صحیح داده‌های استنادی افزود: مقایسه تعداد استنادها بین رشته‌های مختلف علمی، بدون در نظر گرفتن تفاوت‌های ماهوی هر حوزه، از دقت علمی لازم برخوردار نیست؛ زیرا الگوی استناد، حجم تولیدات علمی و تعداد پژوهشگران در رشته‌های مختلف متفاوت است. از این رو، استفاده از روش‌های نرمال‌سازی در ارزیابی‌های علم‌سنجی، شرط دستیابی به نتایج دقیق و قابل اتکاست.
دکتر درخشان درباره علت اختلاف آمارهای منتشرشده از سوی مؤسسات مختلف نیز گفت: هر مؤسسه با بهره‌گیری از چارچوب‌ها، شاخص‌ها و روش‌های محاسباتی خود، داده‌های را تحلیل می‌کند؛ بنابراین، تفاوت در نتایج و تعداد پژوهشگران معرفی‌شده، امری طبیعی و ناشی از تفاوت در روش‌شناسی های ارزیابی است.
وی در پایان تأکید کرد: حضور در فهرست پژوهشگران یک درصد برتر ISC  یا سامانه علم‌سنجی وزارت بهداشت، بیانگر تولید آثار علمی با استناد بالا است؛ اما قرار گرفتن در فهرست پژوهشگران پراستناد کلاریویت، نشان‌دهنده اثرگذاری پایدار علمی در سطح بین‌المللی و قرار گرفتن در جمع اثرگذارترین دانشمندان جهان است؛ شاخصی که همواره به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای اعتبار علمی دانشگاه‌ها و پژوهشگران در سطح بین الملل مورد استناد قرار می‌گیرد.

تدوین گر
سهیلا ملکی
تهیه کننده:

سهیلا ملکی