اعتکاف، فرصتی برای بازیافتن خود

انسان در پي دستيابي به كمال، به دنبال انتخاب است و اعتكاف انتخابي نيكوست. معتكف، با پيوندي محكم و ناگسستني با مبدا هستي، در پي نزديكي به محبوب، با چشيدن طعم شيرين وصل، چشمه سار جان را از زلال حضور، لبريز مي‌سازد و با خطاب"ارجِعي اِلي رَبّكَ" به منزلگاه دوست مي‌شتابد و با او خلوتي معنوي را مي‌آزمايد.
اعتكاف عهد مودّت و ميثاق مجدد با پروردگار است، اعتكاف فصلي است براي گريستن، براي ريزش باران رحمت، تطهير صحيفه اعمال، نوراني ساختن دل و صفا بخشيدن به روح.... اعتكاف فرصت بسيار مناسبي است تا انساني كه در پيچ وخم هاي زندگي مادي غرق شده، خود را بازيابد واز علايق مادي دست كشيده تا بتواند به درياي بيكران اُنس و مهرخداوند كه يكسره مغفرت و رحمت است، متصل شود.                             
اعتكاف، آميزه‌اي است از چند عبادت با فضيلت. نماز، شوينده زنگار غفلت از انسان و صيقل دهنده روح و روان آدمي است؛ روزه كه خود از عبادات ارزشمند است. عاكف سه روز در مسجد مقيم مي‌گردد و جز براي ضروريات، كوي دوست را ترك نمي‌گويد. خود را از حلال باز مي‌دارد تا با تمرين بندگي، جهاد با نفس را بيازمايد.
در فرهنگ اسلامي روي آوردن به اعتكاف، علاوه بر بهره برداري از فيض معنوي آن، جهاد مقدس نيز هست; زيرا اين مراسم عبادي - معنوي، نقش بسيار مهمي در رويارويي با نفوذ فرهنگ بيگانه ايفا مي كند.
از سوي ديگر، چنين مراسمي خود پيامي عملي و درسي عبرت آميز براي مردم است. حضور جمعي از مؤمنان در مسجد براي عبادت، در حقيقت نوعي دعوت به خداپرستي و دين مداري است و آثار سازنده اي بر جامعه خواهد داشت، از همين رو، در رويارويي با تهاجم فرهنگي دشمن نبايد نقش مؤثر سنت هايي كه در باور عمومي مردم ريشه هاي عميق دارند، ناديده گرفته شود. فرصت طلايي عمر در پيش است و ايام در گذر؛ پس همتي بايد تا با حضوري متعالي از همسفران كوي دوست گرديم.

اعتكاف از منظر بزرگان دين:
- پيامبر اكرم(ص) فرمود: هر كس سه روز از وسط ماه رجب (سيزدهم و چهاردهم و پانزدهم) را روزه بدارد و در شبهايش به نماز شب قيام كند، از دنيا رحلت نمي ‌كند مگر با توبة نصوح. (حرّ عاملي، وسائل الشيعه، ج 7 ص357، ح21)
- حضرت علي(ع) فرمود: هر كس يك روز از ماه رجب را در اول يا وسط يا آخر آن روزه بگيرد، گناهان او بخشيده مي ‌شود. (حرّ عاملي، وسائل الشيعه، ج 7، ص 354، ح10)
- امام صادق(ع) فرمود: كسي كه ايام البيض از ماه رجب را روزه بگيرد، خداوند به ازاي هر روز، ثواب روزه داري و شب زنده داري يك سال را براي او بنويسد، و در روز قيامت، در جايگاه ايمن شدگان از آتش دوزخ خواهد ايستاد.(حرّ عاملي، وسائل الشيعه، ج 7، ص357، ح22)
- امام رضا(ع) فرمود: يك شب اعتكاف در مسجد پيامبر و نزد قبر او معادل يك حج و يك عمره است.(بحارالانوار، ج 98، ص 151)

اعمال اعتكاف:
اعمال شب سيزدهم: اعمالي را بايد در اين شب انجام داد؛ از جمله آن ده ركعت نماز است كه اگر به درستي به جا آورده شود، داراي ثواب و پاداش بزرگي است. در روايتي از پيامبر (ص) مي خوانيم: « كسي كه در شب سيزدهم ماه رجب ده ركعت نماز بخواند؛ بدين گونه كه در ركعت اول حمد يك مرتبه و سوره عاديات هم يك مرتبه و در ركعت دوم حمد يك مرتبه سوره تكاثر نيز يك مرتبه بخواند و بقيه ركعت ها را هم به همين نحو تمام كند، خداوند متعال گناهان او را مي آمرزد و اگر عاق والدين هم باشد خداوند سبحان از او راضي مي شود، و همچنين در قبر نكير و منكر به او نزديك نمي شوند و او را نمي ترسانند و بر پل صراط هم چون برق خاطف (سريع) عبور مي كند و نامه اعمالش را به دست راستش مي دهند و ميزان اعمالش سنگيني مي كند و در بهشت فردوس هزار شهر به او اعطا مي شود.» روز سيزدهم هم روزه اش ثواب فراوان دارد و براي كسي كه بخواهد عمل ام داود را به جاي آورد، بايد اين روز و دو روز بعدش را روزه بگيرد. (جهت اعمال ام داود به مفاتيح رجوع گردد).
اركان اعتكاف: اركان عبادت يعني اجزايي كه اگر عمداً يا سهوا ترك شوند، آن عبادت باطل مي شود. اعتكاف نيز اركاني دارد كه عبارت اند از 1) نيت؛ 2) توقف در مسجد جامع شهر يا مساجد چهار گانه معروف؛ 3) كمتر از سه روز نبودن اعتكاف؛ 4) روزه دار بودن معتكف در ايام اعتكاف.
شرايط اعتكاف:
براي صحيح بودن اعتكاف چند چيز شرط است:
1-روزه: بنابراين اعتكاف بدون روزه گرفتن صحيح نيست البته لازم نيست روزه به خاطر اعتكاف باشد بلكه در ايام روزه واجب هم مي توان معتكف بود. براساس اين شرط اگر كسي روزه گرفتن براو حرام باشد نمي تواند معتكف شود هم چنين اعتكاف كردن در روزهايي كه روزه آن حرام است مانند روز عيدفطر، صحيح نيست.
2- مسجد: دومين شرط ،اعتكاف در مسجد جامع است. مسجد جامع مسجدي است كه مخصوص يك محله نباشد و از بيشتر محلات در آن جا به نماز جماعت حاضرشوند. البته مسجد جامع مي تواند متعدد باشد.
3- كمتراز سه روز و شبهاي مابين آن نباشد: اعتكاف حداقل سه روز است و اعتكاف كمتر از سه روز صحيح نيست. بنابراين معتكف بايد طلوع فجر روز اول تا غروب روز سوم در مسجد توقف كند. البته مي تواند اعتكاف خود را ادامه دهد. بايد يادآور شد كه اعتكاف در روزهاي اول و دوم مستحب است ولي اگر كسي دو روز ماند روز سوم بر او واجب مي شود و نمي تواند آن را ترك كند.

منبع: مفاتيح الجنان
گردآوري و تنظيم: بهلولي