ذخیره‌ای برای تاریخ، در جستجوی ردپای سید اسماعیل جرجانی

نامش سید اسماعیل جرجانی بود. حکیمی که ۹۷ سال زیست؛ سال‌هایی پر از سفر، دانش‌آموزی، تدریس و بالاتر از همه، تألیف. او شاگردِ شاگردِ ابن‌سینا بود، اما بسیاری از تاریخ‌نگاران، مقامش را هم‌تراز استاد می‌دانند. چرا؟ زیرا پیش از او، قلمرو دانش پزشکی، اغلب به زبان عربی نوشته می‌شد. جرجانی بود که جرأت کرد و دانش عظیم پزشکی را به زیبایی و شیوایی به فارسی بنگارد. او نه فقط یک پزشک، که یک انقلابی فرهنگی بود.

در گفت‌وگویی صمیمانه و خواندنی با  علی‌اکبر وطن‌پرست، کارشناس تاریخ پزشکی، به اعماق زندگی این حکیم اسرارآمیز سفر کردیم. از تولدش در جرجان، تا تحصیل در نیشابور نزد بزرگانی چون ابوالقاسم قشیری و ابن‌ابی‌صادق. از سفرهای پرمخاطره‌اش به طبرستان، ری، قم و خراسان تا اقامت پرافتخارش در دربار خوارزمشاهیان.

در آنجا بود که شاهکارش، "ذخیره‌ی خوارزم‌شاهی"، یکی از بزرگ‌ترین و کامل‌ترین دایرة‌المعارف‌های پزشکی به زبان فارسی، خلق شد. کتابی که قرار بود برای قرن‌ها، منبع اصلی دانشجویان طب باشد. حتی شاه از او خواست تا نسخه‌ای کوچک و قابل حمل از آن تهیه کند؛ کتابی که در چکمه‌ی پزشکان جای می‌گرفت و "خُفی‌ علایی" نامیده شد.

اما جرجانی تنها یک دانشمند پشت میز نبود. او طبیبی اخلاق‌مدار بود که فصل‌هایی از کتابش را به «وصیت‌هایی که طبیب را بدان باید گوش داد» اختصاص داد و طبابت را امری الهی می‌دانست.

در این مصاحبه، فراز و نشیب‌های زندگی پررمز و راز این حکیم را مرور می‌کنیم؛ از القاب فراوانش مانند «زین‌الدین» و «سیدالاطباء» تا اطلاعات اندک و پراکنده از زندگانی شخصی‌اش. با ما همراه شوید تا پرده از زندگی حکیمی برداریم که اگرچه نامش آن‌چنان که باید شنیده نشده، اما تأثیرش بر تمدن پزشکی ایران، تا ابد جاودانه است.