تلویزیون اینترنتی دانشگاه علوم پزشکی تهران
مدیریت سوختگیهای ناشی از انفجارها
دکتر محبوبه شالی، استادیار گروه مراقبتهای ویژه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران در دانشکده پرستاری و مامایی، با اشاره به افزایش نگرانکننده حوادث انفجاری در جهان، به آمادگی نظام سلامت کشور برای مواجهه با سوختگیهای گسترده و چندگانه اشاره کرد.
دکتر شالی، با اشاره به آمارهای اعلامشده از سوی سازمان بهداشت جهانی گفت: میزان انفجارها و سوختگیهای ناشی از آنها حدود ۶۵ درصد آسیبها ناشی از صدمات استنشاقی و تروماهای فیزیکی است و حتی در پیشرفتهترین مراکز درمانی جهان، در مواردی که میزان سوختگی بیش از ۴۰ درصد باشد، بین ۳۵ تا ۴۵ درصد بیماران جان خود را از دست میدهند؛ موضوعی که اهمیت مدیریت علمی و سریع این بحرانها را دوچندان میکند و بهدنبال افزایش این نوع حوادث، کارگاههای آموزشی متعددی در سطح کشور برای ارتقای آمادگی کادر درمان در حال برگزاری است.
سوختگی؛ تعریفی فراتر از یک آسیب پوستی
عضو هیئت علمی دانشگاه، با تعریف سوختگی بهعنوان «آسیب به سلولهای زنده بدن در اثر ورود انرژی بیش از حد تحمل سلول» توضیح داد: این فرآیند موجب تخریب پروتئینها، آسیب به ارگانها و در نهایت از بین رفتن بافتها میشود. به گفته وی، سوختگیها بسته به منبع ایجادکننده، میتوانند الکتریکی، تشعشعی یا ناشی از واکنشهای گرمازا باشند و هرکدام الگوی آسیب متفاوتی ایجاد میکنند.
وی سوختگیها را به چهار درجه تقسیم کرد:
درجه یک: آسیب سطحی همراه با قرمزی و درد
درجه دو: ایجاد تاول و درد شدید
درجه سه: تخریب عمیق پوست، عضلات و فاشیا
درجه چهار: آسیب شدید تا سطح استخوان
دکتر شالی افزود: «در سوختگیهای درجه سه و چهار، بهدلیل تخریب اعصاب، ممکن است بیمار درد احساس نکند.»
انفجارها و «پلیترومای سوختگی»
متخصص مراقبتهای ویژه با اشاره به ماهیت چندوجهی آسیبها در انفجارها گفت: «در این حوادث، معمولاً با سندروم آسیب چندگانه مواجه هستیم؛ از سوختگیهای اولیه ناشی از حرارت گرفته تا آسیبهای ثانویه بر اثر پرتاب اجسام، سوختگیهای استنشاقی ناشی از گازهایی مانند سیانید و مونوکسید کربن، و همچنین تروماهای شدید فیزیکی بر اثر موج انفجار.»
به گفته دکتر شالی، همین همزمانی آسیبها موجب میشود بیماران نیازمند «مدیریت پلیترومای سوختگی» باشند؛ رویکردی تخصصی که نیازمند تیم درمانی آموزشدیده است.
تریاژ در بحران؛ تصمیمگیری بر پایه علم
وی با اشاره به افزایش تعداد مصدومان در انفجارهای گسترده گفت: «در حوادثی با بیش از ۵۰ مصدوم، ظرفیت بیمارستانها بهسرعت تکمیل میشود و ناچار به استفاده از تریاژ هستیم.»
عضو هیئت علمی دانشگاه با اشاره به سیستم «تریاژ در بحران» مبتنی بر دستورالعملهای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها توضیح داد: قرمز: نیازمند رسیدگی فوری (سوختگی شدید یا استنشاقی)زرد: وضعیت نسبتاً پایدارسبز: آسیب خفیف و امکان تحرکسیاه: سوختگی بسیار شدید (بیش از ۸۵ درصد)
دکتر شالی تأکید کرد: «تفاوت تریاژ در شرایط بحران با حالت عادی در این است که در بحران، اولویت با بیمارانی است که با حداقل مداخله شانس بیشتری برای بقا دارند؛ این انتخابی علمی است، نه احساسی.»
مراقبتهای اولیه؛ زمان طلایی نجات
عضو هیئت علمی دانشگاه بر اهمیت اقدامات اولیه تأکید کرد و گفت: «در هر انفجار در فضای بسته، باید تا زمان رد شدن احتمال، آسیب استنشاقی را برای بیمار در نظر گرفت و سریعاً مراقبتهای تنفسی را آغاز کرد.»
دکتر شالی «قانون ۲۰ دقیقه» را از اصول مهم در مدیریت سوختگی دانست و افزود: «ناحیه سوخته باید بهمدت ۲۰ دقیقه با آب روان با دمای ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتیگراد شستوشو داده شود.» وی همچنین توصیه کرد:
از غوطهور کردن عضو در آب خودداری شود
برای خشک کردن از پنبه استفاده نشود
از پانسمان مرطوب و گاز وازلینه برای جلوگیری از آسیب بیشتر استفاده شود
زخمهای پنهان؛ بحران سلامت روان
متخصص مراقبتهای ویژه پرستاری در بخش دیگری از سخنان خود به پیامدهای روانی این حوادث اشاره کرد و گفت: «بر اساس مطالعهای منتشرشده در ژانویه ۲۰۲۵ در مجله Burns Journal، حدود ۶۵ درصد بازماندگان انفجارها دچار اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) میشوند.»
وی افزود: «کابوسهای شبانه، پرخاشگری و اجتناب از هر محرک مرتبط با آتش از جمله علائم این اختلال است و همین موضوع نشان میدهد حمایتهای روانی در کنار درمان جسمی، یک ضرورت جدی است.»
بحرانها و تعریف انساندوستی
دکتر شالی در پایان با تأکید بر نقش جامعه در مواجهه با بحرانها گفت: «واکنش ما به بحرانها، تعریفکننده هویت انسانی و اجتماعی ماست. حمایت، همدلی و آمادگی برای شرایط پیشبینیناپذیر، کلید مدیریت مؤثر حوادثی مانند سوختگیهای ناشی از انفجار است.»
ارسال به دوستان