اثرات مثبت درمان افسردگی بر کنترل خلق و کاهش قند خون بیماران مبتلا به دیابت

خطر ابتلا به افسردگی در بیماران دیابتی، بیشتر از دیگر افراد جامعه است، به طوری که شیوع آن در این بیماران دو برابر دیگران می باشد. این امر به ویژه در مواردی که فرد از عوارض دیابت رنج می برد صادق است. بر اساس مطالعات، درمان افسردگی این بیماران می تواند بر کیفیت زندگی آنان اثر مثبتی داشته باشد.
بیماران دیابتی مبتلا به افسردگی کمتر مراقبت مناسبی از خود  به عمل می آورند. آنها از فعالیت حرکتی خود کاسته و برنامه تغذیه ای و دارویی خود را رها می کنند.
افسردگی با ایجاد تغییراتی در شیوه زندگی فرد می تواند بر مدیریت بیماری دیابت توسط بیمار تأثیر منفی داشته باشد، لذا شناخت اولین علائم افسردگی حائز اهمیت بالایی است.

افسردگی چیست؟
اگر پنج علامت از علائم زیر را به مدت بیشتر از دو هفته تجربه کرده، یا علائم مذکور مانع فعالیت های روزمره شما می شوند، شما مبتلا به افسردگی هستید. در این موارد توصیه می شود که برای ارزیابی به متخصصین سلامت روان مراجعه نمایید. این علائم عبارتند از :

• احساس درماندگی، ناامیدی، گناه یا بی ارزشی
• منفی نگری شدید نسبت به آینده
• عدم علاقه به انجام فعالیت های لذت بخش و سرگرمی ها
• عدم علاقه به داشتن روابط جنسی
• کاهش انرژی، خواب آلودگی و خستگی
• مشکل در تصمیم گیری، تمرکز و به خاطر سپردن مطالب
• اختلال خواب به ویژه زود بیدار شدن صبحگاهی یا پرخوابی
• بیقراری، تحریک پذیری، تغییرات خلقی
• تغییر در اشتها

افسردگی چگونه می تواند بر دیابت تأثیر بگذارد؟

• آثار منفی حاصل از دیابت عبارتند از:
• - کاهش عملکرد اجتماعی و کیفیت زندگی بیمار
• - کاهش فعالیت های حرکتی و افزایش احتمال چاقی
• - کاهش پایبندی به رژیم درمانی
• - بروز بیشتر رفتارهای ناسالم مانند مصرف سیگار و الکل
• - کنترل ضعیف قند
• - افزایش احتمال بروز عوارض دیابت به سبب کنترل نامناسب قند خون

آثار روانی-اجتماعی دیابت

اعضای خانواده، همسر، دوستان و همکاران فرد مبتلا به دیابت نیز از دیابت تأثیر می پذیرند. ترس از بیماری، عوارض آن و مرگ، احساس درماندگی، ابهام در مورد آینده، اضطراب، غمگینی، خشم، واکنش سوگ، نگرانی های اقتصادی و تنش روانی در روابط بین فردی، از جمله تنش های روانی اجتماعی ناشی از بیماری دیابت هستند.

موانع روانشناختی در مراقبت موفق از خود

عوامل زیر از جمل موانعی هستند که موفقیت فرد را در مراقبت از خویش کاهش می دهند:

1. داشتن افکار سنتی غلط که با درمان در تعارض باشند
2. اعتقاد به اینکه رژیم درمانی بیش از حد دشوار است.
3. اعتقاد به اینکه بعید است درمان افسردگی بر دیابت و عوارض آن اثری داشته باشد
4. فقدان حمایت اجتماعی مؤثر
5. وجود مشکلات روانپزشکی
6. عدم ارتباط قوی با گروه درمانی پزشکی
7. انتظار ریشه کن شدن بیماری(معالجه قطعی)

در برخی موارد، ابتلا به دیابت نوعی برچسب تشخیصی به همراه دارد؛ در این گونه موارد فرد احساس می کند که نباید در مورد بیماری خود با دیگران صحبت کند. بیماران بیشتر احساس شرمندگی، گناه، ترس و آشفتگی را تجربه می کنند.

در چه مواردی باید بیمار مبتلا به دیابت را برای دریافت خدمات بهداشت روان  ارجاع داد؟

در موقعیت های زیر باید ارجاع دادن بیمار به روانشناس یا متخصص اعصاب و روان را مدنظر قرار داد:

1. در مواردی که بیماری دیابت برای اولین بار در کودک یا نوجوان تشخیص داده می شود. در این موارد کودک و والدین از ارزیابی روانپزشکی سود می برند.
2. وقتی بیمار 2 حمله یا تعداد بیشتری از حملات کاهش قند خون یا کتواسیدوز دیابتی بدون علت مشخص را تجربه می کند..
3. بیمارانی که به رغم داشتن آگاهی، از خود مراقبت به عمل نمی آورند.
4. وقتی اختلال تغذیه ای در بیماران دیده می شود.
5. وقتی بیمار خود چنین درخواستی دارد

درمان

تحقیقات نشان داده اندکه افسردگی موجب عملکرد ضعیف حرکتی و ذهنی در فرد مبتلا می شود، لذا بیماران کمتر از رژیم غذایی و برنامه دارویی پیروی می کنند. درمان افسردگی با داروهای ضدافسردگی، روان درمانی یا ترکیب هر دو روش می تواند وضعیت بیمار را بهبود بخشیده و توان بیشتری برای مدیریت دیابت به او بدهد. بهبودی افسردگی نیاز به گذشت زمان دارد. معمولاً زمان شروع اثر درمانی داروهای ضدافسردگی، چند هفته بعد از شروع مصرف دارو و طول درمان اغلب حدود چند ماه خواهد بود.

بار دیگر متذکر می شویم که درمان افسردگی اثرات مثبتی بر کنترل خلق و کاهش قند خون بیماران مبتلا به دیابت دارد.

منبع: گروه آموزش پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران